Երուանդ Տէր Խաչատուրեան

ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ ԵՐԿՈՒ ԲԱՌ

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆԻՑ ԱՌԱՋ


Կեանքը միշտ հալածում է բանաստեղծներին, խոչընդոտելով, թոյլ  չտալով նրանց ապրելու իրականութիւնից մեկուսի, իրենց "փղոսկրէ աշտարակ"ներում, ազատ լինելու նիւթի եւ թեմայի ընտրութեան մէջ։ Իրականութիւնը իր անթաքոյց բոլոր կողմերով, կանչող-հրաւիրող կամ թէ գորշ ու գարշելի բոլոր դոյներով ու երանգներով ուղղակի աննկատելիօրէն թափանցում է նոյնիսկ ամենավերացական, թւում է՝ իրականութեան հետ բնաւ կապ չունե­ցող բանաստեղծների ստեղծագործութեան մէջ։

Անբնական է, ցաւալի եւ նոյնիսկ ողբերգական, որ հայ աշա­կերտը, հայ երեխան, որ գրիչ է վերցնում իր առաջին բանաստեղ­ծութեան առաջին տողերը գրելու, գրում է ոչ թէ ծաղիկի, ծաղիկից ծաղիկ թռչող սիրուն թիթեռի եւ կամ թէ ծառի ճիւղին ճռուողող սարեակի մասին, այլ գրում է՝ "Իմ Հայաստան, իմ հայրենիք"։ Սա մեր ճակատագիրն է, հայ գրողների ճակատագիրը։ Դա տագնապն է, որ ծնւում է հայրենի երկրի հանդէպ անկարելի սիրուց եւ խանդա­ղատանքից։

Բայց այդպիսին է գրեթէ ողջ մեր գրականութիւնը։ Ոչ միայն հայ երեխան ու պատանին, ոչ միայն հասուն ու կազմակերպուած գրողն ու բանաստեղծը, այլեւ ամբողջ ժողովուրդը, մեր պատմական ճա­կա­տագրի պարտադրանքով, գամուած է հայրեներգութեան խաչին։ Այդ զգացումը, թւում է, մեզ տրուած է ի սկզբանէ եւ ի վերուստ։

...Խաչիկ Տէտէեանի բանաստեղծութիւնների այս նոր հատորը ընդգծուած քաղաքացիական բովանդակութիւն ունի։ Այն "խորքին մէջ" վերջին տարիների մեր անմխիթար կեանքի բանաստեղծական պատմութիւնն է, մեր անկումների ու պարտութիւնների, մեր կո­րուստ­ների, մեր մոլորութիւնների ու հիասթափութիւնների պատ­մութիւնը։

Գրքի բանաստեղծութիւնները յագեցած են ցաւով, դառնութեամբ, դատապարտումի ու մեղադրումի անողոք խօսքերով, մերժուած աշխարհին ու իրականութեանը հասցէագրուած անբեկանելի դատավճիռով։ Այս բանաստեղծութիւնների դառն տողերի միջից, սակայն, երկինք բարձրացող ծուխի պէս, ելնում եւ յստակօրէն գծագրւում է բանաստեղծի խոր հաւատը հայի անկոր ոգու հանդէպ։ Այդ բանաստեղծութիւնները ծնուել են մեր մաքուր ու արդար երազի եւ դաժան իրականութեան չարաղէտ բախումից, մեր մոլորութիւն­ներից, մեր անհեռատես գործունէութիւնից ու մանաւանդ, անխոհեմ կենսակերպից։ Իհարկէ, ցաւալի է, որ հասուն ու կազմակերպուած բանաստեղծը տրւում է դատողական ու բաց հրապարակա­խօսու­թեան հասնող կրքոտ եւ յախուռն խօսքին, փոխանակ մնալու անձ­նական-քնարական բանաստեղծութեան գրաւիչ տիրոյթում, մանա­ւանդ որ ինքը տալիս է սիրային-քնարական բանաստեղ­ծութեան հրաշալի կտորներ։ Բայց դրա «մեղաւոր»ը կեանքն է, բանաստեղծը պարզապէս անտրտունջ ընդունել է մեր այսօրուայ ողբերգական ու անհաստատ կեանքի ու վիճակի անառարկելի հրամայականը։

Մեզ մնում է սպասել եւ յուսալ, որ մեր գալիք կեանքը լինի խա- ղաղ եւ անամպ երկնքի տակ, որ մեր բանաստեղծներն այլեւս ստի- պուած չլինեն նզովքի եւ անէծքի դառն ու ցաւալի տողեր գրելու, եւ Խաչիկ Տէտէեանի նոր հատորում էլ լինեն միայն խաղաղութեան, սիրոյ եւ վայելքի երգեր։